عمل جراحی تیروئید، مخصوصاً وقتی به دلیل سرطان تیروئید انجام میشود، معمولاً اولین قدم درمان است. اما در بعضی از بیماران، داستان به همینجا ختم نمیشود. پزشک ممکن است بعد از جراحی، ید درمانی (رادیویدین درمانی) را پیشنهاد کند. در این مرحله ممکن است برای برخی از بیماران سوالاتی مطرح شود
آیا خطرناک است؟ عوارضش چیست؟ لازم است؟ چه حسی دارد؟
در این مطلب ما به طور کامل به این سوالات پاسخ میدهیم همچنین شما میتوانید از طریق شماره تلفن ۰۲۱۸۸۸۰۰۵۲۶ جهت دریافت مشاوره با مرکز پزشکی هسته ای سارا در ارتباط باشید.
ید درمانی دقیقاً چیست؟
ید درمانی استفاده از ید رادیواکتیو (I-131) است. سلولهای تیروئید، چه سالم چه سرطانی، بهطور طبیعی ید را جذب میکنند. و پزشکان از همین ویژگی استفاده میکنند. ید رادیواکتیو وارد بدن میشود و فقط سلولهای باقی مانده تیروئیدی آن را جذب میکنند و همانجا آنها را از بین میبرد.
چرا بعد از جراحی به ید درمانی نیاز است؟
بعد از جراحی کامل تیروئید، ممکن است مقدار بسیار کمی از بافت تیروئید در بدن باقی بماند. در سرطانهای تیروئید (مخصوصاً نوع پاپیلاری و فولیکولار)، ید درمانی سه هدف دارد:
- از بین بردن بافتهای باقیمانده تیروئید
- کاهش احتمال عود سرطان
- کمک به پیگیری دقیقتر بیماری در آینده
همه بیماران به ید درمانی نیاز ندارند.
پزشک براساس موارد زیر تصمیم میگیرد:
- نوع سرطان
- اندازه تومور
- درگیری غدد لنفاوی
- نتایج پاتولوژی
- سن بیمار
قبل از ید درمانی چه اتفاقی میافتد؟
برای اینکه ید درمانی مؤثرتر باشد، بدن باید سطح بالایی از هورمون TSH داشته باشد. این کار معمولاً به دو روش انجام میشود:
روش اول: قطع موقت قرص لووتیروکسین که بیمار برای چند هفته قرص تیروئید را قطع میکند تا بدن وارد کم کاری موقت شود و TSH بالا برود. این دوره ممکن است با علائمی مثل: خستگی، خوابآلودگی، افزایش وزن و افسردگی خفیف همراه باشد.
روش دوم: تزریق آمپول TSH که روش راحت تری هست بیمار لازم نیست وارد کم کاری شود. با تزریق دارو، TSH بالا میرود و درمان انجام میشود.این روش معمولاً راحتتر است ولی هزینه بیشتری دارد.
روند انجام ید درمانی چگونه است؟
بیمار یک کپسول یا مایع حاوی ید رادیواکتیو را میخورد معمولاً بدون درد است که بسته به دوز مصرفی، ممکن است نیاز به بستری کوتاه مدت در اتاق ایزوله باشد. پس از ترخیص، بیمار باید چند روز نکات ایمنی را رعایت کند.
بعد از ید درمانی چه مراقبتهایی لازم است؟
برای چند روز (معمولاً ۳ تا ۷ روز):
- فاصله حداقل ۱ تا ۲ متری با دیگران
- خوابیدن جداگانه
- پرهیز از تماس طولانی با کودکان و خانمهای باردار
- مصرف مایعات زیاد
- شستوشوی جداگانه لباسها
- استفاده جداگانه از وسایل شخصی
این توصیهها برای محافظت از اطرافیان است، نه به این دلیل که بیمار «خطرناک» باشد.
عوارض احتمالی ید درمانی
بیشتر بیماران این درمان را بهخوبی تحمل میکنند. اما ممکن است عوارض کوتاهمدتی داشته باشد که در زیر به آن ها اشاره شده است:
- تهوع خفیف
- درد یا تورم گردن
- خشکی دهان
- تغییر موقت در حس چشایی
- خستگی
عوارض کمتر شایع:
- کاهش عملکرد غدد بزاقی
- خشکی مزمن دهان
- کاهش موقت باروری (در دوزهای بالا)
خوشبختانه عوارض شدید بسیار نادر است.
آیا ید درمانی خطرناک است؟
کلمه “رادیواکتیو” ممکن است ترسناک باشد، اما دوز درمانی کنترلشده است و سالهاست در دنیا از این روش استفاده میشود و میزان موفقیت آن بالا و عوارض جدی آن کم است که در بسیاری از بیماران باعث کاهش قابل توجه احتمال بازگشت بیماری میشود. پزشک تنها زمانی آن را توصیه میکند که مزایایش از خطرات احتمالی بیشتر باشد.
چه مدت بعد از عمل تیروئید ید درمانی انجام میشود؟
به طور معمول، ید درمانی بین ۴ تا ۱۲ هفته بعد از جراحی تیروئید انجام میشود. اما این یک عدد ثابت برای همه نیست زمان دقیق به چند عامل بستگی دارد.
چرا بلافاصله بعد از عمل انجام نمیشود؟
بدن بعد از جراحی نیاز به زمان دارد تا التهاب و تورم محل جراحی کاهش پیدا کند و نتیجه کامل پاتولوژی مشخص شود
و وضعیت هورمونی بیمار تنظیم شود بعد از آن برنامه دقیق درمانی تعیین می شود.
همچنین برای اینکه ید درمانی بیشترین اثر را داشته باشد، باید سطح هورمون TSH بالا باشد. آماده سازی برای بالا بردن TSH خودش معمولاً چند هفته زمان میبرد.
آیا اگر ید درمانی کمی دیرتر انجام شود خطرناک است؟
در اکثر موارد سرطان تیروئید (مخصوصاً پاپیلاری و فولیکولار)، بیماری رشد آهستهای دارد. بنابراین انجام ید درمانی مثلاً در هفته ششم یا هفته دهم معمولاً تفاوت جدی در نتیجه ایجاد نمیکند.
بعد از ید درمانی چه بخوریم؟
مصرف مایعات زیاد بسیار توصیه می شود در 3 تا 7 روز اول آب فراوان بنوشید تا ید رادیواکتیو از طریق ادرار دفع شود هرچه مایعات بیشتر باشد، بدن سریعتر آن را دفع میکند.
علاوه بر آب: آبمیوه طبیعی، دوغ کم نمک، سوپ رقیق و دمنوشهای ملایم توصیه می شود.