اسکن هستهای قلب یا آنژیوگرافی ابزاری دقیق و حیاتی در تشخیص بیماریهای قلبی محسوب میشود. این روشهای پیشرفته تصویربرداری به پزشکان امکان میدهند تا جریان خون، عملکرد عضله قلب و وضعیت رگهای کرونری را با دقت بالا بررسی کنند. استفاده از این فناوریها نه تنها تشخیص به موقع مشکلات قلبی را ممکن میسازد، بلکه مسیر درمانی مناسب را نیز به شکل علمی و شفاف روشن میکند. با پیشرفتهای اخیر در این حوزه، بیماران میتوانند اطمینان داشته باشند که روند بررسی سلامت قلب آنها با بیشترین دقت انجام میشود.
مراحل آنژیوگرفی
مراحل انجام آنژیوگرافی به این صورت است که یک لوله نازک را از ساعد یا کشاله ران وارد رگها کرده و از این لوله یک مایع رنگی به داخل رگها می فرستد که این کار سبب می شود رگ ها در تصویر به خوبی مشاهده شوند و نواحی مسدود شده قابل تشخیص باشد. پس از انجام آنژیو این رنگ از طریق ادرار از بدن خارج خواهد شد.
از آنجایی که آنژیوگرافی نیز نوعی اسکن می باشد که از طریق آن بسیاری از رگهای باریک، مسدود و یا بزرگ شده مشاهده می شوند. در برخی افراد این روش جنبه درمانی نیز دارد. در صورت مشاهده ی هر گونه گرفتگی عروق با لخته خون پزشک در صورت نیاز به درمان و باز کردن عروق می پردازد.
کاربردهای آنژیوگرافی قلب
کاربردهای آنژیوگرافی قلب شامل تشخیص بیماریهای عروق کرونری، بررسی علت درد قفسه سینه و تعیین ضرورت جراحی قلب است. آنژیوگرافی همچنین برای برنامهریزی عمل جراحی و ارزیابی اثر داروهای قلبی استفاده میشود. این روش به پزشکان اطلاعات مستقیم و دقیق درباره وضعیت رگها ارائه میدهد.
آمادگی های پیش از انجام آنژیوگرافی
پیش از انجام آنژیوگرافی از بیمار خواسته می شود تا به بیمارستان مراجعه کرده و بررسی های لازم انجام شود که آیا میتواند آنژیوگرافی انجام دهد یا خیر، زیرا این روش گاها برای افرادی خاص عوارضی دارد که باید بررسی شوند. این بررسی ها شامل موارد زیر می شوند:
- در مورد هر گونه حساسیت از فرد سوال خواهد شد.
- در مورد هر گونه داروی مصرفی از بیمار سوال می شود و ممکن است به بیمار گفته شود تا از مصرف برخی دارو ها اجتناب نماید.
- ممکن است پیش از انجام، آزمایش هایی نظیر آزمایش خون از فرد گرفته شود.
- در مورد فرآیند انجام آنژیوگرافی به فرد توضیحاتی داده می شود و بیمار را از خطرات و عوارض آن آگاه می کند.
مراقبت پس از آنژیوگرافی
مراقبتهای پس از آنژیوگرافی شامل استراحت چند ساعته در اتاق ریکاوری برای جلوگیری از خونریزی محل ورود کاتتر، خودداری از فعالیتهای سنگین و نوشیدن مایعات کافی برای دفع مواد رنگی از بدن است. در بیشتر موارد فرد در همان روز مرخص خواهد شد اما در موارد خاص ممکن است نیاز باشد فرد یک شب را در بیمارستان بستری شود.
نتایج آنژیوگرافی گاهی بلافاصله در اختیار فرد قرار میگیرد، اما در برخی موارد نیاز به بررسی دقیقتر پزشک دارد و ممکن است طی روزهای آتی اعلام شود. ممکن است تا چند روز پس از آنژیوگرافی، فرد در محل ورود کاتتر احساس درد، تورم یا کمی خونریزی داشته باشد که طبیعی است. پس از ترخیص نیز توصیه میشود فرد همچنان به استراحت ادامه دهد و از انجام فعالیتهای سنگین خودداری کند.
همچنین نوشیدن مقدار کافی آب پس از آنژیوگرافی بسیار مفید است تا مواد رنگی مورد استفاده در روند تصویربرداری سریعتر از بدن دفع شوند و عملکرد کلیهها نیز حمایت شود. در صورت مشاهده تورم شدید، خونریزی غیرمعمول یا درد شدید، فرد باید فورا با تیم پزشکی تماس بگیرد.
مراحل انجام اسکن هستهای قلب
اسکن هستهای قلب هسته ای ممکن است در یک مرکز تصویربرداری پزشکی یا بیمارستان انجام شود. قلب افراد کاندید چکاپ قلبی بررسیو کنترل می شود. در طی این اسکن با تزریق داروی رادیواکتیو دو مرحله تصویر برداری انجام می شود که هر کدام ۱۰ تا ۱۵ دقیقه طول می کشد. اولین سری تصویر برداری ها درست بعد از انجام تست استرس یا ورزش انجام می شود ، زیرا بعضی از مشکلات فقط در مواقعی که قلب به سختی کار می کند یا به سرعت تپیده می شود قابل تشخیص است.
اگر قادر به ورزش نباشید ، ممکن است پزشک برای افزایش ضربان قلب دارو تجویز کند،. اندکی پس از تست استرس ، داروی رادیواکتیو که مانند ردیاب عمل می کند در رگ تزریق می شود. وقتی اولین سری نتایج را در دست داشته باشید مرحله بعدی آغازمی شود و دو مرتبه با حالت عادی اسکن گرفته می شود.
در نظر داشته باشید برای جلوگیری از بروز آسیبهای احتمالی به بهترین مرکز اسکن پزشکی هسته ای مراجعه کنید ، مرکزی که کمیت و کیفیت تجهیزات آن توسط متخصصین معتبر تایید شده باشد و کادر پزشکی مجرب و متبحری داشته باشد.
کاربرد اسکن هستهای قلب
کاربرد اسکن هستهای قلب بسیار گسترده است و پزشکان از آن برای تشخیص و پیگیری بیماریهای مختلف قلبی استفاده میکنند. این روش بهویژه برای بررسی بیماری عروق کرونری به کار میرود، زیرا میتواند نشان دهد که کدام بخشهای عضله قلب خون کافی دریافت نمیکنند. همچنین برای ارزیابی وضعیت قلب بعد از سکته قلبی استفاده میشود تا مشخص شود چه میزان از بافت قلب سالم مانده و چه بخشهایی آسیب دیدهاند.
دیگر کاربرد اسکن هستهای قلب شامل بررسی علت دردهای مبهم قفسه سینه، کنترل اثر داروها یا درمانهای قلبی، و بررسی میزان خونرسانی قبل از جراحی قلب است. پزشکان با کمک این روش میتوانند تصمیم بگیرند که آیا بیمار به آنژیوگرافی یا عمل باز کردن رگ نیاز دارد یا خیر که این موضوع باعث میشود اسکن هستهای قلب به عنوان یک روش مهم برای برنامهریزی درمان مورد استفاده قرار گیرد.
اقدامات پیش از انجام اسکن پزشکی هسته ای
اقدامات پیش از انجام اسکن پزشکی هستهای میتواند موارد متعددی باشد که به صورت زیر میباشد:
- حداقل ۴ ساعت پیش از انجام آزمایش از خوردن و آشامیدن پرهیز کنید، زیرا باعت ایجاد حالت تهوع می شود.
- برای تزریق ماده رادیو اکتیو در رگ آماده شوید.
- آوردن همراه میتواند به شما کمک کند.
- با مسئول مربوطه مرکز پزشکی هسته ایی همکاری کنید .
- و در آخر اینکه درحین انجام اسکن آرامش خود را حفظ کنید و صبر پیشه کنید تا نتایج ارسال شود.
اسکن هستهای قلب در دو مرحله استراحت و بعد از استرس (تست ورزش یا استرس دارویی) انجام می شود.
اسکن هستهای قلب همراه با استرس تست ورزش یا استرس دارویی
ابتدا تست ورزش انجام و در انتهای مرحله ورزش ، ماده رادیواکتیو تزریق میشود و یک دقیقه بعد ، دستگاه تردمیل بطور تدریجی از حرکت باز میایستد. در صورت عدم تحمل فعالیت ورزشی ، اسکن با دیپیریدامول به صورت جایگزینی برای تست ورزش مورد استفاده قرار میگیرد. دیپیریدامول نیز تاثیری مانند فعالیت ورزشی بر روی قلب میگذارد و نقاط سرد اسکن را نمایان میسازند.
اسکن هستهای قلب، بلافاصله پس از تست ورزش یا تزریق داروی رادیواکتیو امکانپذیر نیست و وجود یک تاخیر زمانی مناسب ضروری است. در این زمان بیمار می تواند در اتاق انتظار با نوشیدن مایعاتی مانند چند لیوان آب یا شیر و قدم زدن ، به خروج داروی رادیواکتیو اضافی از کبد و کیسه صفرا کمک کند. در مرحله تصویربرداری که حدود ۱۰ دقیقه طول میکشد ، بدن باید در حالت بی حرکت قرار گیرد.
جابجا شدن ، تکان دادن دستها ، سرفه کردن و حتی نفس عمیق کشیدن بخاطر جابجا کردن قلب در فضای سینه ، تصویر نهایی قلب را مخدوش کرده و سبب بروز خطاهای تشخیصی میشوند.
آمادگى هاى لازم براى انجام اسکن قلب کدامند؟
اسکن هستهای قلب در حالت استراحت
در نوبت بعد برای انجام اسکن هستهای قلب در مرحله استراحت ، بیمار باید مجددا در زمان تعیین شده مراجعه کند. بعد از مرحله اول اسکن (اسکن بعد از تست ورزش) میتوان داروهای قلبی گذشته را تحت نظر پزشک معالج مجددا از سر گرفت (برای اسکن هستهای قلب در مرحله استراحت نیاز به قطع دارو وجود ندارد).
بیمار باید برای انجام مرحله استراحت حداقل از ۳ ساعت پیش از مراجعه ناشتا باشد یا حداقل از مصرف شیر ، کره و مواد غذایی چرب و شکر پرهیز کند (در بیماران مبتلا به دیابت قندی ، ۱ ساعت ناشتا بودن کافی است).
مرحله استراحت آسانتر و کوتاهتر از مرحله اولیه بوده و در این مرحله دیگر تست ورزش انجام نمیشود. ابتدا تزریق وریدی داروی رادیواکتیو به عمل آمده و پس از یک تاخیر زمانی حدود ۱ تا ۲ ساعته ، مجددا تصویربرداری از قلب با همان شرایط قبلی تکرار خواهد شد.
تفاوتهای اسکن هستهای قلب و آنژیوگرافی
تفاوتهای اسکن هستهای قلب و آنژیوگرافی شامل نوع روش، میزان تهاجم، دقت و کاربردهای آنها است. اسکن هستهای قلب بیخطر است و بیشتر برای بررسی عملکرد عضله قلب استفاده میشود، در حالی که آنژیوگرافی تهاجمی است و برای مشاهده مستقیم رگها و شناسایی انسدادها کاربرد دارد.
در مقایسه دقت و کاربرد نشان میدهد که اسکن هستهای قلب برای تشخیص اختلال جریان خون مفید است، اما آنژیوگرافی اطلاعات دقیقتری درباره محل انسداد و شدت آن ارائه میدهد. پزشکان ابتدا اسکن هستهای قلب را انجام میدهند و در صورت نیاز به بررسی مستقیم رگها، آنژیوگرافی را تجویز میکنند.
مزایا و محدودیتها اسکن هستهای قلب شامل خطر احتمالی و درد کمتر است، اما دقت آن در تشخیص انسداد شدید کمی کمتر از آنژیوگرافی است. آنژیوگرافی دقت بالایی دارد ولی به دلیل تهاجمی بودن ممکن است خطرات احتمالی خفیف مانند خونریزی، عفونت یا حساسیت به ماده حاجب ایجاد شود.
نتیجه گیری
اسکن هستهای قلب و آنژیوگرافی هر دو ابزارهای مهم در تشخیص و بررسی بیماریهای قلبی هستند. اسکن هستهای قلب غیرتهاجمی و مناسب برای ارزیابی عملکرد قلب است، در حالی که آنژیوگرافی برای مشاهده دقیق رگها و برنامهریزی درمان کاربرد دارد. انتخاب هر روش بستگی به شرایط بیمار و تصمیم پزشک دارد. داشتن اطلاعات کافی در مورد این روشها به شما کمک میکند با اطمینان و آرامش تصمیم بگیرید.
سوالات متداول
بله، پس از پایان فرآیند و رفع اثر ماده رادیواکتیو، بیمار میتواند فعالیتهای عادی خود را ادامه دهد.
در افرادی که اسکن پزشکی هسته ای انجام داده اند برای جلوگیری از آسیب رسیدن به اطرافیان باید حداکثر تا ۲۴ ساعت ارتباط نزدیکی با آن ها برقرار نکند، از کودکان زیر۶ سال سن، خانم های باردار و شیرده و افراد مستعد بیماری و حساس ، دوری کند. زیرا حدودا ۲۴ ساعت زمان می برد تا اثرات آن از بدن خارج شود.
توصیه می شود فرد چند ساعت در بیمارستان بستری شود و تا حد ممکن مایعات بنوشد تا مواد رنگی از بدن بیمار خارج شوند.
این کار نیم ساعت زمان نیاز دارد که همزمان با آن توسط دستگاه مانیتورینگ ضربان قلب و آریتمی ها نیز بررسی می شوند. در صورتی که این پروسه بیشتر از نیم ساعت طول بکشد جای نگرانی وجود ندارد. در طی انجام آنژیوگرافی در صورتی که فرد هر گونه احساس ناخوشایندی داشته باشد باید به پرسنل بیمارستان اطلاع دهد.
علائم و نشانه های اولیه تزریق رادیو دارو حالت تهوع و استفراغ است. مقدار زمان بین قرار گرفتن در معرض و زمان بروز این علائم بسیار کم است.