عوارض ید رادیواکتیو برای اطرافیان موضوعی است که بسیاری از بیماران پس از درمان با آن درگیر نگرانی میشوند. هرچند ید رادیواکتیو عمدتا برای درمان بیماریهایی مانند پرکاری تیروئید یا سرطان تیروئید بهکار میرود و تأثیر درمانی آن بر خود فرد شناختهشده است، اما این سوال باقی میماند که آیا این ماده برای اطرافیان نیز خطر دارد؟. در واقع، میزان تشعشع آزادشده پس از درمان و مدت زمان قرنطینه، نقش کلیدی در محافظت از نزدیکان دارد. با مرکز پزشکی هستهای سارا همراه باشید تا در این مطلب بهطور علمی و ساده بررسی کنیم که چه نکاتی باید رعایت شود تا افراد خانواده، بهویژه کودکان و زنان باردار، در امان بمانند.
ید درمانی به چه معناست؟
با ید درمانی، تیروئید پرکار به تیروئید کم کار تبدیل می شود. افرادی که با بیماری پرکاری و سرطان تیروئید دست و پنجه نرم می کنند، را به وسیله ید رادیواکتیو درمان می شود، درمان به شکل شدیدتر آن برای سرطان غدد تیروئید به کار می رود. ید درمانی به معنای استفاده از ید رادیواکتیو (معمولا ید-۱۳۱) برای درمان برخی بیماریهای غده تیروئید است.
این روش درمانی برخلاف ید معمولی خوراکی، حاوی مادهای پرتوزا است که پس از ورود به بدن، مستقیما توسط بافت تیروئید جذب میشود و با پرتوهای خود، سلولهای پرکار یا سرطانی تیروئید را از بین میبرد. ید درمانی اغلب در مواردی مانند پرکاری تیروئید، گواتر سمی، یا سرطان تیروئید تجویز میشود و یکی از درمانهای هدفمند، موثر و غیرتهاجمی در طب هستهای محسوب میشود.
بیشتر بخوانید: ید درمانی سرپایی
ید رادیو اکتیو چیست؟
ید رادیو اکتیو ماده ایی که برای تشخیص انواع تورمو ها و بیماری ها در بدن از آن استفاده می شود، در پزشکی هسته ایی این ماده به بدن فرد بیمار تزریق می شود و بعد از انجام اسکن های انجام شده ، بعد از مدتی به طور خود به خود از راه تعرق یا ادرار از بدن خارج می گردد، و همچنین برای از بین بردن سلول های سرطانی در پزشکی هسته ایی به کار می رود. البته قابل ذکر است که ید رادیواکتیو، نوعی ید ناپایدار است که انرژی پرتوزا از خود ساطع میکند و در پزشکی، بهویژه در درمان بیماریهای تیروئید، کاربرد درمانی دارد.
پرکاری تیروئید یعنی چه؟
پرکاری تیروئید زمانی اتفاق می افتد که غدد تیروئید بیمار از حالت طبیعی خود خارج شده و هورمون تیروئید را که تیروکسین نام دارد را، بیش از حد ترشح کند. البته پرکاری تیروئید وضعیتی است که در آن غده تیروئید بیش از حد طبیعی هورمون تیروکسین (T4) و ترییدوتیرونین (T3) تولید میکند. این هورمونها سرعت متابولیسم بدن را تنظیم میکنند و وقتی بیش از اندازه ترشح شوند، بدن وارد حالت (شتابزدگی) میشود.
رایجترین نوع آن ید-۱۳۱ است که پس از مصرف خوراکی یا تزریق، توسط غده تیروئید جذب میشود. این ید با انتشار پرتو بتا و گاما، سلولهای تیروئیدی را تخریب یا غیرفعال میکند. ویژگی منحصربه فرد ید رادیواکتیو در این است که بدون نیاز به جراحی، میتواند بهطور انتخابی روی بافتهای تیروئیدی اثر بگذارد ابزاری دقیق، موثر و نسبتا ایمن در دستان پزشکی نوین.
نتیجه آن میتواند علائمی مثل کاهش وزن ناخواسته، تپش قلب، اضطراب، تعریق زیاد، لرزش دستها و اجزای بدن و اختلال در خواب باشد. در واقع، پرکاری تیروئید مانند موتور ماشینی است که دائم روی دور تند کار میکند و اگر کنترل نشود، میتواند باعث آسیب به قلب، استخوانها و تعادل روانی شود.
بیشتر بخوانید: اسکن تیروئید
درمان با ید رادیو اکتیو یعنی چه؟
در این روش از درمان، از ید رادیواکتیو برای غده تیروئید استفاده می شود که همه ید دریافتی را به خود جذب کرده و از این رو ید رادیواکتیو مورد نیاز برای این روش درمانی بسیار کم می شود. درمان با ید رادیواکتیو روشی است که در آن از یک نوع ایزوتوپ پرتوزای ید (معمولا ید-۱۳۱) برای هدف قرار دادن و تخریب سلولهای بیشفعال یا غیرطبیعی تیروئید استفاده میشود.
این ید پس از مصرف، بهطور خاص توسط تیروئید جذب شده و با انتشار پرتوهای خود، سلولهای اضافی یا سرطانی را نابود میکند. این روش غیرتهاجمی و هدفمند، بهویژه در مواردی مانند پرکاری تیروئید مقاوم به درمانهای دارویی یا سرطان تیروئید، جایگزینی مطمئن برای جراحی به شمار میرود و به بازگرداندن تعادل هورمونی و سلامت تیروئید کمک میکند.
چه مراقبت هایی برای افرادی ید رادیو اکتیو دریافت کرده اند، ضروری است؟
پس از درمان با ید رادیواکتیو، رعایت مراقبتهای خاصی برای حفظ ایمنی خود و اطرافیان بسیار حیاتی است. پزشکان توصیه می کنند به مدت ۱ هفته از برقراری ارتباط و در آغوش کشیدن کودکان، زنان باردار، خودداری کنید ، چرا که نزدیک شدن به افرادیکه سیستم ایمنی ضعیفی دارند همچون کودکان و سالمندانو زنان باردار که مستعد آسیب هستند، مضر است. پس از مصرف حمام و توالت آن ها را به خوب بشوئید و حدالامکان استریزه کنید، تا اطرافیان تان دچار عارضه ایی نشوند. به مدت ۲ هفته لباس های تان را به صورت جدا گانه بشوئید.
همچنین، بیمار باید از مسافرتهای طولانی و حضور در مکانهای شلوغ پرهیز کند تا از انتشار تشعشعات جلوگیری شود. رعایت این نکات کمک میکند تا اثرات رادیواکتیو محدود به فرد درمانشده باقی بماند و سلامت اطرافیان به خطر نیفتد و اگر تحت هر شرایطی ضرورت پیدا کرد ، حتما از ماسک و دستکش استفاده کنید.
بیشتر بخوانید: اسکن پزشکی هستهای
ید رادیو اکتیو چه عوارضی را در پی خواهد داشت؟
استفاده از ید رادیواکتیو برای درمان بیماریهای تیروئید معمولا ایمن است، اما مانند هر روش درمانی میتواند با عوارضی همراه باشد. رایجترین عوارض شامل التهاب و درد خفیف در ناحیه گردن، احساس خشکی یا تحریک در گلو، و گاهی تغییر در حس چشایی است. در برخی موارد، مصرف ید رادیواکتیو ممکن است منجر به کاهش بیش از حد فعالیت تیروئید (کمکاری تیروئید) شود که نیازمند درمان جایگزین هورمونی است.
همچنین، در موارد نادر، احتمال تحریک غدد بزاقی و ایجاد تورم یا درد وجود دارد. این عوارض معمولا موقتی و قابل کنترل هستند، ولی پیگیری دقیق پزشکی برای مدیریت آنها ضروری است. رادیو ید تزریق شده در بدن افراد، موجب بروز عوارضی میشود که به مدت ۲ هفته میباشد و همچنین بنا بر نوع تشخیصی بیماری و دستور پزشک مربوطه نیاز به مصرف طولانی مدت قرص تیروکسین می باشد.
نکات قابل توجه:
- ما به افرادی که نگران هستند این اطمینان را می دهیم که در روش درمانی رادیو ید به طور طولانی مدت ، هیچ اثری بر روی فرزندان یا اطرافیانتان نمی گذارد.
- تمامی افرادی که مبتلا به پرکاری و سرطان غده تیروئید هستند باید از یک رژیم غدایی با کمترین مقدار ید تبعیت کنند.
نتیجه گیری
ید رادیواکتیو درمانی موثری برای بیماریهای تیروئید است، اما همراه با انتشار پرتوهایی که میتواند برای اطرافیان، بهخصوص کودکان و زنان باردار، خطراتی به همراه داشته باشد. با رعایت دقیق نکات ایمنی مانند فاصلهگذاری اجتماعی، محدودیت تماس مستقیم و رعایت بهداشت فردی، میتوان این ریسکها را به حداقل رساند. در واقع، آگاهی و پایبندی به دستورات پزشک نهتنها سلامت بیمار بلکه ایمنی خانواده و جامعه را تضمین میکند. بنابراین، مدیریت صحیح بعد از درمان، کلید پیشگیری از عوارض احتمالی ید رادیواکتیو برای اطرافیان است و بهعنوان بخشی ضروری از روند درمان باید جدی گرفته شود.
سولات متداول:
آیا بدن به مواد رادیو اکتیو واکنش نشان می دهد؟
خیر، تا به حال هیچ موردی گزارش نشده است که بدن کسی به مواد رادیو اکتیو حساسیت یا واکنش نشان دهد.
یٌد رادیو اکتیو چه کاربردی دارد؟
ید رادیو اکتیو معمولا در پزشکی هسته ایی کاربرد دارد و با رعایت مراقبت های لازمه، به بدن فرد بیمار تزریق می شود تا از بدن فرد بیمار اسکن گرفته شود.
آیا دریافت ید رادیو اکتیو برای بدن ما مضر است؟
بله، بر اساس تحقیقاتی که اخیراً انجام شده ، پزشکان معتقدند مواجهه ی هر چیزی فراتر از زمینه طبیعی هر چیزی با بدن ، می تواند خطر آفرین باشد.
علائم دریافت پرتوهای رادیو اکتیو در بدن چیست؟
علائمی مثل سرگیجه، تهوع، خستگی مفرط، سر درد میتواند باشد.
آیا بیمار بعد از ید درمانی میتواند کنار خانواده زندگی کند؟
برای چند روز اول (معمولا ۳ تا ۷ روز)، بهتر است فاصله فیزیکی با خانواده، بهویژه کودکان و زنان باردار حفظ شود تا از مواجهه آنها با تشعشعات جلوگیری شود.
آیا لباسها، ظروف یا دستشویی بیمار برای دیگران خطر دارد؟
تا حدی بله. برای کاهش خطر، توصیه میشود وسایل شخصی جدا نگه داشته شده و شستوشو با دقت و به صورت جداگانه انجام شود، به ویژه در چند روز اول پس از دریافت ید است.
سلام و خسته نباشید خدمت شما.
من دختر ۱۷ ساله ای هستم ک بعد از تشخیص سرطان تیروئید اونو به طور کامل برداشتم و برای ادامه درمان مجبور به دریافت ۱۰۰ میلی ید شدم. بعد از گذشت ۸ روز از درمان به ناچار مجبور شدم گربه خودم رو حمام بدم و در کل ارتباط زیادی باهاش داشته باشم. شاید عجیب به نظر بیاد ولی برای من خیلی مهمه… اینکار بهش آسیب میزنه؟!
ای جانم عزیزم . منم سرطان تیروئید داشتم و خرداد ماه کل غده تیروئیدمو درآوردن و امروز ۲۲ مهر ۹۹ ید درمانی انجام دادم و ۳ تا گربه دارم که به شدت نگران اونها هستم. چقدر خوندن کامنتتون احساس خوبی بهم داد که شما هم مثل من هستید.فقط کاش متخصص مربوطه پاسخ داده بود