رادیو دارو چیست و در چه مواردی کاربرد دارد؟ رادیو داروها ترکیبات شیمیایی حاوی رادیونوکلئیدها یعنی هستههای اتمی رادیواکتیو هستند که به مریض تزریق یا خورانده میشوند. در واقع رادیو داروها در ساختار خود دارای رادیوایزوتوپهایی هستند که با توجه به ساختار اتمی شان از خود پرتو radiation تولید کرده که این پرتو شامل پرتوهای آلفا، بتا و گاما میباشد. در ادامه همراه ما باشید تا اطلاعات بیشتری درباره رادیو داروها کسب کنید.
رادیو دارو چیست؟
رادیو دارو ترکیبی است که از اتصال یک ماده دارویی به یک رادیوایزوتوپ ساخته میشود. رادیوایزوتوپها با توجه به ساختار اتمی خود پرتوهایی مانند آلفا، بتا و گاما آزاد میکنند که هرکدام ویژگیها و میزان انرژی متفاوتی دارند. هر سه نوع پرتو در درمان بیماریها کاربرد دارند، اما در تصویربرداریهای اسکن پزشکی هستهای بیشترین استفاده مربوط به رادیوایزوتوپهایی است که پرتو گاما منتشر میکنند، زیرا این پرتو نفوذ بالاتری داشته و امکان ثبت تصاویر دقیقتری را فراهم میسازد.
برای دریافت مشاوره و اطلاعات بیشتر از طرق لینکهای زیر با ما در ارتباط باشید.
انواع رادیو دارو
انواع رادیو داروها بر اساس نقش و هدفی که در بدن ایفا میکنند، به چند گروه اصلی تقسیم میشوند. برخی از آنها برای تصویربرداری و تشخیص دقیق بیماریها به کار میروند، در حالی که گروهی دیگر برای درمان مستقیم سلولهای بیمار و نابودی بافتهای سرطانی طراحی شدهاند. در ادامه هر یک درباره آن ها توضیحاتی میدهیم:
رادیو داروهای تشخیصی
از رادیو داروهای تشخیصی برای تشخیص، ارزیابی و مرحله بندی بیماری استفاده شده و پزشکان میتوانند فعالیت ارگان خاصی از بدن یا فعالیت بیوشیمیایی سلول ها را به صورت غیر جراحی مشاهده کنند. رادیو داروهای تشخیصی با توجه به انتخاب پزشک در محل بیماری قرار گرفته و اشعه گاما آزاد میکند که به وسیله دوربینهای تصویربرداری تخصصی قابل مشاهده هستند. در این روش تصویر برداری به صورت دیجیتال انجام میشود.
رادیو داروهای درمانی
رادیو داروهای درمانی برای جست و جوی سلولهای درگیر و رساندن پرتو به آن ها استفاده میشود. طراحی این داروها به صورتی بوده که به طور انتخابی به گیرندههای پروتئین بیوشیمیایی خاص که رو یا درون سلولهای درگیر بیماری قرار دارند متصل میشوند. رادیو داروهای درمانی میتواند اشکال مختلفی مانند پروتئین ها و آنتی بادیهای هدفمند داشته باشد.
روش استفاده از رادیو داروها
روش استفاده از رادیو داروها با توجه به این که داروهایی با محتوای ترکیب شیمیایی با خاصیت پرتو دهی هستند از طریق ورید به بیمار تزریق میشوند. در نظر داشته باشید با توجه به نوع داروی مورد استفاده درمان ممکن است یک جلسه یا چند جلسه طول بکشد. در برخی موارد به علت افزایش میزان پرتوهای دریافت شده، فرد درون اتاق ایزوله قرار گرفته تا پرتودهی برای دیگران کاهش پیدا کند.
رادیو دارو چگونه عمل میکند؟
رادیو داروها با اتصال به گیرندههای خاص در سلولهای هدف یا بافتهای بیمار، پرتوهای خود را بهطور مستقیم به آن ناحیه منتقل میکنند. پرتوهای آلفا، بتا و گاما هر کدام انرژی و نفوذ متفاوتی دارند پرتو آلفا قدرت تخریبی بالا ولی نفوذ کم دارد، پرتو بتا برای آسیب زدن به بافتهای کوچک استفاده میشود و پرتو گاما به دلیل نفوذ بالا بیشتر در تصویربرداری کاربرد دارد. این ویژگیها به پزشکان امکان میدهد با دقت بالا بیماریها را شناسایی یا سلولهای بیمار را نابود کنند.
بیشتر بخوانید: مراقبت های بعد از تصویر برداری و اسکن پزشکی
مزایای رادیو داروها
رادیو داروها دقت بسیار بالایی در تشخیص بیماریها دارند و میتوانند عملکرد اندامها را بدون نیاز به روشهای تهاجمی نشان دهند. در درمان نیز به دلیل هدفمندی بالا، بیشترین تاثیر روی سلولهای بیمار اعمال میشود و بافتهای سالم کمتر آسیب میبینند. همچنین امکان ترکیب آنها با روشهای دیگر مثل جراحی یا شیمی درمانی وجود دارد که اثربخشی درمان را افزایش میدهد.
تزریق رادیو دارو آیا عوارض یا محدودیت دارد؟
تزریق رادیو دارو عوارضی ندارد با این حال، رادیو داروها محدودیتهایی دارند. تولید و تهیه آنها هزینهبر بوده و نیازمند تجهیزات تخصصی پزشکی هستهای است. برخی بیماران ممکن است دچار عوارضی نادر مانند خستگی یا تهوع شوند و در برخی موارد لازم است برای کاهش خطر انتقال پرتو به اطرافیان، بیمار مدتی در اتاق ایزوله قرار گیرد.
رادیو داروها چه زمان مورد استفاده قرار میگیرند؟
از رادیو داروها به عنوان یک نوع درمان پرتو دوزی در درمان بسیاری از انواع سرطان برای کنترل سلولهای سرطانی استفاده میشود.برای درمان سرطان رادیو داروها با استفاده از اشعه فرابنفش باعث تغییراتی در DNA سلولهای سرطانی و مرگ آنها میشود و درصورت مدیریت و استفاده درست میتواند به درمان سرطان کمک قابل توجهی کند. رادیو داروها به عنوان یک روش مکمل همراه با روشهای دیگر مانند شیمی درمانی و جراحی میتوانند برای بهبود بیمار مورد استفاده قرار بگیرند. رادیو داروها برای درمان بسته به نوع سرطان، محل بیماری، حالت عمومی بیمار و یا سایر عوامل مورد استفاده قرار میگیرند.
نکات ایمنی و مراقبتها
بیمارانی که تحت درمان با رادیو دارو قرار میگیرند، باید نکات ایمنی ویژهای را رعایت کنند. ممکن است پزشک توصیه کند بیمار برای مدت کوتاهی تماس نزدیک با خانواده بهویژه کودکان و زنان باردار نداشته باشد. همچنین پایش وضعیت خونی و اندامهای حیاتی پس از درمان ضروری است تا هرگونه عارضه احتمالی بهسرعت شناسایی شود.
آینده رادیو داروها
تحقیقات جدید نشان میدهد که رادیو داروها به سمت شخصیسازی حرکت میکنند یعنی با توجه به ویژگیهای ژنتیکی و زیستی هر فرد، نوع خاصی از رادیو دارو طراحی و تجویز میشود. همچنین ترکیب آنها با روشهای نوین مانند ایمونوتراپی، افقهای تازهای در درمان سرطانها گشوده است. انتظار میرود در آینده نزدیک، دسترسی به رادیو داروها آسانتر شود و نقش آنها در پزشکی مدرن پررنگتر گردد.
بیشتر بخوانید: کاربرد اسکن هسته ای در سرطان
خلاصه انواع رادیو دارو
| نوع رادیو دارو | کاربرد اصلی | مثال رایج | ویژگی بارز |
| تشخیصی | تصویربرداری از اندامها و بررسی عملکرد سلولی | تکنسیم-۹۹m (Tc-99m)، FDG در PET | دوز پایین، استفاده از پرتو گاما |
| درمانی | نابودی سلولهای سرطانی یا کنترل تومور | ید-۱۳۱ (I-131)، لوتتیوم-۱۷۷ (Lu-177) | دوز بالا، استفاده از پرتو بتا یا آلفا |
نتیجهگیری
رادیو داروها بهعنوان یکی از دستاوردهای ارزشمند پزشکی هستهای، توانستهاند تحولی بزرگ در تشخیص و درمان بیماریها ایجاد کنند. این داروها با دقت و هدفمندی بالا، امکان تشخیص غیر جراحی و درمان موثر سرطانها و سایر بیماریهای پیچیده را فراهم کردهاند. اگرچه محدودیتها و چالشهایی مانند هزینه بالا و نیاز به زیرساختهای تخصصی وجود دارد، اما آینده روشن این حوزه نشان میدهد که رادیو داروها در سالهای پیش رو نقشی پررنگتر در ارتقای سلامت بشر ایفا خواهند کرد.
پرسشهای متداول
خیر، مصرف آنها بسته به شرایط بیمار و تشخیص پزشک صورت میگیرد.
بله، اما میزان آن محدود و تحت کنترل است و بعد از چند روز کاهش مییابد.
در رادیوتراپی پرتو از دستگاه به بدن تابیده میشود، اما در رادیو دارو پرتو از داخل بدن و در محل هدف آزاد میشود.