توموگرافی انتشار پوزیترون (PET) روشی است که اطلاعات بی نظیری در مورد نحوه عملکرد یک عضو یا سیستم در بدن ارائه می دهد. اسکن های PET عمدتاً برای ارزیابی سرطانها ، بیماریهای عصبی (مغزی) و بیماریهای قلبی عروقی (مرتبط با قلب) مورد استفاده قرار می گیرند. اسکنر PET دارای حلقه ای از آشکارساز است که شخص را احاطه کرده است، به نظر می رسد شبیه به اسکنر CT است. در ادامه به بررسی کاربردهای اصلی پت اسکن در تشخیص سرطان، بیماری های قلبی و مغزی، نحوه انجام آن، آمادگی های لازم قبل از اسکن، تفاوت آن با سایر روش های تصویربرداری و عوارض احتمالی خواهیم پرداخت.
پت اسکن چیست؟
پت اسکن یک روش آزمایش تصویری است که به پزشک شما این امکان را می دهد تا از وجود بیماری های مختلف در بدن شما اطلاع یابد. در این روش ردیاب های به داخل بدن شما فرستاده می شوند. این ردیاب ها ممکن است به صورت های مختلفی مثلا از راه بلع، تنفس و یا تزریق درون رگ وارد بدن شما می شوند. البته محل تزریق این مواد رادیواکتیو بستگی به محل آن قسمت از بدن دارد که قرار است مورد آزمایش قرار بگیرد. سپس بدن با دستگاه پت، اسکن می شود و پزشک می تواند بدن را به کمک این ردیاب های رادیو اکتیو از نظر وجود بیماری ها مختلف بررسی نماید.
دلایل انجام پت اسکن
پت اسکن یک روش پیشرفته تصویربرداری پزشکی بوده که برای بررسی عملکرد سلول ها و بافت های بدن استفاده می شود. برخلاف بسیاری از روش های تصویربرداری که تنها ساختار آناتومیک اندام ها را نشان می دهند، پت اسکن فعالیت های زیستی درون بدن را در سطح سلولی آشکار می کند. این ویژگی منحصر به فرد باعث شده که پت اسکن به ابزاری بسیار دقیق برای تشخیص و ارزیابی بسیاری از بیماری ها تبدیل شود. کاربردهای اصلی پت اسکن شامل سه حوزه مهم پزشکی است: سرطان، بیماری های قلبی و اختلالات مغزی.
زمینه سرطان
- تشخیص احتمال عود مجدد سرطان پس از درمان
- ارزیابی میزان گسترش (متاستاز) سرطان به سایر اندام ها
- تشخیص تومورها و بررسی اینکه آیا سرطان در بدن وجود دارد یا خیر
- بررسی اثربخشی درمان های انجام شده مانند شیمی درمانی یا پرتودرمانی
بیماری های قلبی
- بررسی میزان جریان خون در عضله قلب
- شناسایی نواحی آسیب دیده ناشی از حمله قلبی
- تصمیم گیری در مورد مناسب ترین روش درمان انسداد عروق کرونر
بیماری های مغز و اعصاب
- بررسی بیماری پارکینسون
- بررسی آسیب های مغزی ناشی از سکته یا تومور
- تشخیص بیماری آلزایمر و دیگر انواع زوال عقل
- ارزیابی محل بروز تشنج در بیماران مبتلا به صرع
بیشتر بخوانید: اسکن اسپکت
نحوه کار پت اسکن
معمولا پت اسکن دارای چند مرحله مشخص دارد و مدت زمان آن به ناحیه مورد بررسی و علت انجام اسکن بستگی دارد. این فرایند شامل مراحل زیر است:
- ابتدا باید لباس های خود را درآورده و لباس مخصوص بیمارستان بپوشید تا از وجود فلز در لباس جلوگیری شود.
- یک ماده رادیواکتیو ضعیف به نام “ردیاب” وارد بدن شما می شود. این ماده از طریق تزریق وارد رگ می شود اما در موارد خاص ممکن است از طریق خوردن یا استنشاق نیز تجویز شود.
- پس از دریافت ردیاب باید حدود ۳۰ تا ۶۰ دقیقه صبر کنید تا ماده به طور کامل در بافت های بدن جذب شود. لازم به ذکر است این زمان برای دقت بیشتر در ثبت تصاویر ضروری است.
- بعد از جذب ماده ردیاب از شما خواسته می شود روی تخت دستگاه اسکن دراز بکشید. تصویربرداری ممکن است ۲۰ تا ۴۵ دقیقه طول بکشد. در این زمان باید بدون حرکت باقی بمانید تا تصاویر واضح ثبت شوند.
- دستگاه پت اسکن شبیه یک حلقه بزرگ باز یا تونلی بوده که تخت از درون آن عبور می کند. صدای وزوز یا کلیک حین اسکن طبیعی است و جای نگرانی ندارد.
- بعد از اتمام تصویربرداری، اسکن بدون درد به پایان می رسد. تنها قسمت دشوار ممکن است بی حرکت ماندن برای مدت طولانی باشد.
- برای کمک به خروج سریع تر ماده ردیاب از بدن، توصیه می شود مایعات زیادی بنوشید. این ماده طی چند ساعت تا حداکثر چند روز از طریق ادرار و مدفوع دفع می شود.
- به دلیل وجود مقدار اندکی ماده رادیواکتیو در بدن، ممکن است پزشک توصیه کند برای چند ساعت از تماس نزدیک با کودکان، نوزادان و زنان باردار خودداری کنید.
کاربرد پت اسکن
پت اسکن کاربرد های متنوعی دارد و در تشخیص بیماری ها و اختلالات مختلف مورد استفاده قرار می گیرد. از میان این بیماری ها می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- سرطان های مختلف
- بیماری های قلبی و عروقی
- اختلالات مغزی از جمله اختلالات مربوط به سیستم عصبی مرکزی
اقدامات قبل از انجام پت اسکن
در آمادگی برای انجام پت اسکن (PET Scan)، رعایت برخی نکات مهم و اطلاع رسانی دقیق به پزشک از اهمیت بالایی برخوردار است. آمادگی صحیح تاثیر مستقیم بر کیفیت و دقت نتایج این تصویربرداری دارد. در ادامه به نکات کلیدی و اقدامات لازم قبل از انجام پت اسکن اشاره می نماییم:
- وجود بیماری هایی مانند دیابت یا هر بیماری مزمن را با پزشک در میان بگذارید.
- از مصرف نوشیدنی های حاوی کافئین، شکر یا الکل قبل از اسکن خودداری کنید.
- فهرست دقیق داروها، مکمل ها و داروهای گیاهی مصرفی خود را به پزشک ارائه دهید.
- اگر دیابت دارید، پزشک باید از آن مطلع باشد زیرا این موضوع بر دقت اسکن تأثیر می گذارد.
- معمولا باید از ۴ تا ۶ ساعت قبل از اسکن چیزی نخورید و معمولا نوشیدن آب ساده مجاز است.
- جواهرات، ساعت، کمربند، عینک، گیره مو و هر وسیله فلزی را قبل از اسکن از بدن خارج کنید.
- اگر به ید، ماده حاجب، غذاهای دریایی یا هر داروی خاصی حساسیت دارید حتما پزشک را مطلع کنید.
- دستورالعمل های مرکز تصویربرداری یا پزشک معالج را با دقت کامل اجرا کنید تا نتایج اسکن دقیق باشد.
- از ۲۴ ساعت قبل از اسکن از انجام فعالیت بدنی شدید مانند ورزش، دویدن یا وزنه برداری خودداری کنید.
- در صورت شیردهی باید قبل از اسکن شیر خود را بدوشید و مدتی بعد از اسکن از شیردهی خودداری کنید.
- اگر باردار هستید یا احتمال آن را می دهید، حتما به پزشک اطلاع دهید زیرا ردیاب برای جنین مضر می باشد.
- لباس راحت و بدون فلز مانند دکمه، زیپ یا سیم بپوشید. البته لباس بیمارستانی در صورت نیاز ارائه می شود.
عوارض و خطرات احتمالی پت اسکن
پت اسکن یک روش تصویربرداری پیشرفته و نسبتا ایمن بوده که به پزشکان کمک می کند عملکرد اندام ها و بافت های بدن را با دقت بالا بررسی کنند. اگرچه این روش بدون درد و بی خطر در نظر گرفته می شود اما مانند هر روش پزشکی با برخی عوارض و محدودیت ها همراه است. در ادامه به عوارض و خطرات احتمالی پت اسکن را اشاره می نماییم:
- ترس از فضای بسته (کلاستروفوبیا)
- منع استفاده در دوران بارداری و شیردهی
- درد یا قرمزی در محل تزریق ماده ردیاب
- احتمال واکنش آلرژیک خفیف به ماده ردیاب
- مواجهه محدود با مواد رادیواکتیو (در سطح پایین اما موجود)
- احساس ناراحتی در دستگاه اسکن برای افراد دارای اضافه وزن
- اختلال در دقت نتایج در بیماران دیابتی با قند خون یا انسولین نامتعادل
- توصیه به پرهیز از تماس نزدیک با نوزادان و زنان باردار تا چند ساعت پس از اسکن
- احتمال بسیار ناچیز افزایش خطر سرطان در افرادی که دفعات متعدد تحت تصویربرداری قرار می گیرند
بیشتر بخوانید: اسکن هستهای پاراتیروئید
تفاوت پت اسکن با سی تی اسکن و ام آر آی
پزشکان برای تشخیص دقیق بیماری ها از انواع مختلف تصویربرداری استفاده می کنند که هر کدام ویژگی ها و کاربردهای خاص خود را دارند. در مراحل ابتدایی اغلب تصویربرداری با اشعه ایکس انجام می شود اما برای بررسی های دقیق تر از سی تی اسکن (CT Scan)، ام آر آی (MRI) و پت اسکن (PET Scan) کمک گرفته می شود.
پت اسکن برخلاف CT و MRI علاوه بر ساختار فیزیکی اندام ها، بلکه عملکرد بیولوژیکی سلول ها را نیز بررسی می کند. این ویژگی باعث می شود پت اسکن تغییراتی را که در مراحل ابتدایی بیماری در سطح سلولی رخ می دهد، تشخیص دهد. در حالی که CT اسکن و MRI بیشتر برای مشاهده جزئیات ساختاری (مانند استخوان ها، عضلات یا توده ها) استفاده می شوند، پت اسکن قادر است فعالیت متابولیک بافت ها و اندام ها را نشان دهد. به همین دلیل این روش در تشخیص سرطان، بیماری های مغزی و برخی مشکلات قلبی نقش بسزایی ایفا می کند. از دیگر تفاوت های مهم میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- نوع ماده کنتراست دهنده
- نوع تصویر تولید شده
- امکان ترکیب تکنیک ها
تشخیص زودهنگام سرطان
اسکن PET می تواند تغییر در متابولیسم و نحوه عملکرد اندام ها و بافت ها نشان دهد. قبل از استفاده از سایر روشهای تصویربرداری پزشکی، بسیاری از سرطانها با استفاده از PET شناسایی می شوند زیرا اسکن PET می تواند تصویری از کل بدن ایجاد کند. این بدان معنی است که برای برخی از سرطانها ، آنها می توانند نشان دهند که آیا سرطان در سایر نقاط بدن گسترش یافته است یا خیر.
ممکن است از PET نیز استفاده شود تا تومورها بدخیم (سرطانی) باشند و تفاوت بین تومور فعال را نشان دهند. سلول های سرطانی متابولیسم سریع تری نسبت به سلول های غیر سرطانی دارند. به دلیل این میزان بالای فعالیت های شیمیایی، سلول های سرطانی در نتیجه پت اسکن به صورت نقاط سفید رنگ مشخص می گردند. به همین دلیل اسکن PET می تواند علاوه بر تشخیص وجود سرطان در تشخیص موارد زیر نیز مفید باشد:
- بررسی میزان پیشرفت بیماری سرطان
- بررسی میزان کارآمدی درمان سرطان
- اطلاع از عود بیماری
نکته ای که در این زمینه وجود دارد این است که نتایج این اسکن ها باید به طور دقیق توسط پزشک بررسی شوند. چرا که این امکان وجود دارد که سلول های غیر سرطانی نیز باعث ایجاد مشکلاتی برای سلامتی شما شوند.
بیماری های مغزی
تصویربرداری PET می تواند اطلاعاتی در مورد عملکرد بیوشیمیایی مغز ارائه دهد. در طی پت اسکن های مغزی، ردیاب های رادیو اکتیو به ترکیباتی مانند گلوکز متصل می شوند. هنگامی که این ترکیبات گلوکز به علاوه ماده رادیواکتیو در مغز شناسایی می گردد، پزشک می تواند بفهمد که کدام قسمت از مغز در حال استفاده گلوکز بیش از حد معمول است.
پزشک بعد از بررسی نتایج اسکن عملکرد مغز را در پی وجود هر گونه ناهنجاری بررسی می نماید. همچنین از پت اسکن ها می توان در روند یافتن بیماری های زیر استفاده کرد:
- آلزایمر
- افسردگی
- صرع
- ضربه مغزی
- پارکینسون
از تصویربرداری PET نیز برای ارزیابی افراد با سایر بیماریهای عصبی از جمله بیماری آلزایمر و بیماری پارکینسون استفاده شده زیرا این تصاویر می توانند مناطقی از مغزی که متفاوت از حالت طبیعی کار می کند را نشان می دهد.
بیشتر بخوانید : تشخیص بیماری پارکینسون
ارزیابی بیماری قلبی عروقی (مرتبط با قلب)
اسکن های PET برای ارزیابی هر دو جریان خون به قلب و نحوه کار قلب استفاده می شود. این بدان معنی است که مناطقی از قلب که به دلیل کاهش جریان خون به طور دائمی آسیب دیده اند (به عنوان مثال ، پس از سکته قلبی) را می توان از مواردی که هنوز کار می کنند ، تشخیص داد.
نکته ای که هنگام مراجعه به یک مرکز تصویر برداری باید توجه داشته باشید این است که دستگاه های اسکنر موجود در مرکز مورد نظر باید به روز و پیشرفته باشند. همچنین تکنسین های این دستگاه ها باید از تجربه و مهارت لازم برخوردار باشند تا عمل اسکن به خوبی و با کیفیت انجام شود.
سخن پایانی
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، پت اسکن یک روش پیشرفته تصویربرداری بوده که برخلاف سی تی اسکن و ام آ آی، فعالیت های زیستی و عملکرد سلول های بدن را بررسی می کند. این ویژگی این روش را به ابزاری ارزشمند برای تشخیص زودهنگام سرطان، بیماری های مغزی و قلبی تبدیل کرده است. با وجود تفاوت هایی که بین این روش ها وجود دارد، انتخاب نوع تصویربرداری به شرایط بیمار و هدف پزشک بستگی دارد. در بسیاری از موارد، ترکیب روش ها مانند PET/CT تصویر جامعتری از وضعیت بیمار ارائه می دهد.
سلام. شما دستگاه پت اسکن را دارید؟
خدمت پت اسکن در مراکز خصوصی شهر تهران قابل ارائه نیست